 تداخل نظامیگری و تجارت: نگاهی به کتاب اوج گیری پاسداران
حمید تهرانی- واشنگتن پریزم مؤسسه پژوهشی "راند" در آمریکا که بیش از ۶٠ سال قدمت دارد، اخیرا کتابی در حدود ۱۲٠ صفحه و زیر نام "اوج گیری پاسداران" (۱) منتشر کرده است. این کتاب که حاصل تلاش و تحقیق هفت پژوهشگر و نویسنده غربی و ایرانی می باشد، در مورد "سپاه پاسداران انقلاب اسلامی" است. هدف پژوهش راند در مورد سپاه پاسداران، نقش و تحول این نهاد در داخل ایران و در چهارچوب سیاسی، اقتصادی، امنیتی، و فرهنگی درون کشور، -و نه حضور نظامی آن در خارج از مرزهای ایران و یا توانایی مقابله اش با آمریکا و یا دیگر نیروهای خارجی-، بوده است. کتاب مورد اشاره نظراتی را که در سال های اخیر بارها در مورد سپاه در بسیاری از رسانه ها عنوان شده، به چالش کشیده است. زیرا به عقیده نویسندگان اش، سپاه پاسداران صرفا نهادی نظامی و رادیکال نیست که قصد صادر کردن انقلاب را دارد. بلکه فعالیت های اقتصادی و تجاری، این نیروی نظامی را به نهادی محافظه کار تبدل کرده است. براساس اظهارات این نویسندگان، این نهاد دارای خط فکری یکپارچه نبوده، و در طول حیات ٣٠ ساله خود متحول شده است. مثلا زمانی دفتر سیاسی سپاه از استادان معروف فلسفه چون احمد فردید و رضا داوری اردکانی دعوت به آموزش و سخنرانی می کرد، که هر دو به شدت ضد غرب و هم چنین ضدفناوری بودند. البته در حال حاضر بسیار دشوار است، که بگوئیم فیلسوفی مانند فردید تا چه حد بر سپاه تاثیر داشته است. 
هدف پژوهش راند در مورد سپاه پاسداران، نقش و تحول این نهاد در داخل
ایران و در چهارچوب سیاسی، اقتصادی، امنیتی، و فرهنگی درون کشور، -و نه حضور نظامی
آن در خارج از مرزهای ایران و یا توانایی مقابله اش با آمریکا و یا دیگر نیروهای
خارجی-، بوده است در زمان جنگ نیز، سپاه حدود ۱٨ هزار مداح و روحانی را برای تبلیغ و تعلیم به کار گرفت. خلاصه بخش های این کتاب به قرار زیر است: سپاه و اوج گیری اقتصادی: از جراحی لیزر چشم تا سدسازی سپاه پاسداران پس از پایان جنگ ایران-عراق و به خصوص بعد از سال ۱۹۹۱ (۱٣٧٠)، تا حدود زیادی به ابتکار عمل هاشمی رفسنجانی رئیس جمهوری وقت، وارد فعالیت های اقتصادی و تجاری شد. زیرا وی معتقد بود که نهادهای دولتی باید درآمد داشته باشند، و استقلال اقتصادی خود را به دست آورند. در پایان دهه نود میلادی (هفتاد خورشیدی) توسعه اقتصادی سپاه بخاطر تجربه بازسازی در دوران جنگ و دسترسی به ابزار و ماشین آلات لازم سرعت بیشتری به خود گرفت. به گونه ای که بدون آنکه رقیبی داشته و یا مناقصه ای در کار باشد، قراردادهای زیادی را برای ساختن لوله های نفتی، استخراج گاز، و غیره از آن خود کرد. کمااینکه بخش مهمی از توسعه اقتصادی اش از طریق شبکه های غیررسمی و اعضای قدیمی و سابق آن در راس نهادهایی مانند "بنیاد مستضعفان" و "بنیاد شهید"، صورت گرفته است. سپاه پاسداران همچنین پس از جنگ شرکت ها و کارخانه های زیادی را که درپی انقلاب ۱٣۵٧ (۱۹٧۹) به تصرف دولت جمهوری اسلامی در آمده بود، از آن خود ساخت. پس از آن در زمینه های مختلف اقتصادی و تجاری از جمله کشاورزی، حمل و نقل، معادن، راه سازی و صادرات و واردات، فعالیت خود را آغاز کرد و به سرعت گسترش داد. به گونه ای که فعالیت هایش را از جراحی لیزر چشم گرفته، تا سد سازی گسترده کرده است. کمااینکه در سال ۱۹۹٠ (۱٣۶۹) "قرارگاه خاتم الانبیا" را که به بازوی اقتصادی و مهندسی سپاه معروف است، تاسیس نمود. براساس تارنمای خاتم الانبیا، این شرکت تاکنون بیش از ٧۵٠ قرارداد مختلف را از آن خود کرده است. وزارت نفت و شهرداری تهران نیز، با آن قراردادهای متعددی امضا کرده اند. اما عبدالرضا عابدزاده معاون خاتم الانبیا اخیرا اعلام کرده، که ٧٠ درصد قراردادهای این شرکت مربوط به فعالیت های نظامی است.
|
